Etka Daum
Biografia
Etka Daum, właściwie Estera Daum, po ślubie Estera Frenkel, urodziła się 5 sierpnia 1918 roku w Koninie. Była polską Żydówką, sekretarką Chaima Rumkowskiego w łódzkim getcie i autorką wspomnień.
Była córką Wolfa i Chawy. W latach 1932–1935 uczęszczała do Polskiej Szkoły Handlowej w Gdańsku. Następnie, w latach 1935–1936 pracowała w gdańskim przedsiębiorstwie Schaad i Woźniak, a następnie w Agencji Zbożowej Hirszhorn & Co. 1 października 1938 roku podjęła pracę w Kampanii Eksportowej w Warszawie. Posługiwała się językiem niemieckim oraz jidysz.
Po wybuchu II wojny światowej udała się do Łodzi, gdzie mieszkała jej matka. Trafiła do getta łódzkiego, gdzie w maju 1940 roku podjęła pracę w Centralnym Sekretariacie Przełożonego Starszeństwa Żydów w Łodzi Chaima Rumkowskiego, którego kierowniczką była Dora Fuchs. Była odpowiedzialna m.in. za sprawy dotyczące aprowizacji. Na początku 1941 roku została przez Rumkowskiego uhonorowana dyplomem uznania. 20 października 1944 roku została wywieziona z Łodzi do Oranienburga, następnie trafiła do obozu pracy w Wittenberdze, gdzie doczekała wyzwolenia w 1945 roku.
Po wojnie powróciła do Łodzi, zamieszkała przy ulicy Lipowej 12. Wyszła za mąż za Izaaka Frenkla; para miała trzech synów. W 1973 roku wyjechała wraz z rodziną do Izraela. Zeznawała m.in. w procesach funkcjonariuszy Gestapo Günthera Fuchs i Helmuta Krizonsa.
Wspomnienia. Od początku pracy zaczęła pisać dziennik. Notowała w nim informacje o pracy i wydarzeniach w sekretariacie oraz o swoim życiu osobistym od początku utworzenia getta. Ukazywała obraz skomplikowanych relacji między żydowską a niemiecką administracją getta i walki o władzę wśród tamtejszych elit. Oryginalny dziennik został przez nią ukryty na terenie getta, po wojnie nie odnalazła go. Na prośbę synów po wojnie spisała swoje wspomnienia.
W 2008 roku na podstawie wspomnień Etki Daum Elżbieta Cherezińska napisała powieść Byłam sekretarką Rumkowskiego. Dzienniki Etki Daum. Przez niektórych odbiorców książka uważana jest za dziennik Daum, stanowi jednak fikcję literacką.